Trong hệ thống có yêu cầu giám sát van, van cổng tín hiệu điện không chỉ đảm nhiệm nhiệm vụ đóng hoặc mở tuyến ống mà còn phải truyền đúng trạng thái về hệ thống điều khiển. Vì vậy, một lỗi tưởng như nhỏ ở công tắc, cơ cấu truyền động tín hiệu hoặc dây kết nối cũng có thể khiến trung tâm nhận thông tin không đúng với trạng thái thực tế của van.

Đây là vấn đề thường gặp khi vận hành van công nghiệp, đặc biệt tại các hệ thống PCCC có nhiều van cổng được lắp ở nhiều vị trí khác nhau. Nếu van thực tế đang mở nhưng hệ thống vẫn báo bất thường, hoặc van đã thay đổi vị trí nhưng tín hiệu không thay đổi, kỹ thuật viên cần kiểm tra theo trình tự thay vì thay ngay toàn bộ van.

Theo tài liệu kỹ thuật về supervisory switch cho van OS&Y, việc điều chỉnh sai vị trí cần tác động, dây kết nối bị lỏng hoặc cơ cấu switch bị kích hoạt sai đều có thể dẫn đến tín hiệu không chính xác.

1. Công tắc giám sát chưa được căn chỉnh đúng

Đây là một trong những nguyên nhân cần kiểm tra đầu tiên.

Công tắc giám sát phải nhận biết được sự thay đổi hành trình của van. Nếu vị trí lắp công tắc không phù hợp, hành trình của ty van có thể không đủ để tác động switch hoặc ngược lại, switch bị tác động quá sớm.

Trường hợp này thường xảy ra sau khi:

• Van được lắp mới.
• Công tắc được tháo ra để bảo trì.
• Cụm tín hiệu bị va chạm.
• Người vận hành điều chỉnh lại cơ cấu mà không kiểm tra toàn bộ hành trình.

Khi kiểm tra, không nên chỉ nhìn vào vị trí hộp tín hiệu. Cần vận hành van theo đúng quy trình và quan sát thời điểm tín hiệu thay đổi.

2. Dây tín hiệu bị lỏng

Một van cổng có tín hiệu điện hoạt động ổn định nhưng dây kết nối không chắc chắn vẫn có thể tạo ra lỗi.

Đặc biệt với các tuyến ống có rung động, dây có thể bị:

• Lỏng đầu terminal.
• Đứt ngầm.
• Kẹp quá mạnh.
• Bị kéo căng.
• Tiếp xúc kém.
• Oxy hóa tại điểm đấu nối.

Khi gặp tình trạng tín hiệu lúc có lúc không, đây là vị trí rất đáng kiểm tra.

Không nên chỉ kiểm tra bằng mắt. Cần kiểm tra cả điểm đấu dây tại công tắc và đầu cuối tại tủ.

3. Van chưa thực sự về đúng vị trí mở

Một sai lầm thường gặp là nhìn tay quay hoặc ty van rồi kết luận van đã mở hoàn toàn.

Trong thực tế vận hành van cổng, trạng thái “gần mở” và “mở hoàn toàn” không phải lúc nào cũng tương đương với trạng thái mà công tắc giám sát được thiết lập để nhận biết.

Với một số supervisory switch dành cho OS&Y, nhà sản xuất yêu cầu kiểm tra sao cho công tắc phục hồi trạng thái bình thường khi van được mở hoàn toàn và không bị kích hoạt sai bởi ren ty.

Do đó, khi kiểm tra cần xác nhận:

1. Van đang ở vị trí nào.
2. Ty van đã đi hết hành trình chưa.
3. Công tắc đã thay đổi trạng thái chưa.
4. Tủ trung tâm đã nhận đúng tín hiệu chưa.

4. Ren ty van tác động sai vào công tắc

Đây là lỗi kỹ thuật đáng chú ý đối với van cổng ty nổi.

Nếu cơ cấu cảm biến được điều chỉnh không đúng, phần ren của ty van trong quá trình di chuyển có thể tác động vào bộ phận cảm biến trước thời điểm cần thiết.

Khi đó, hệ thống có thể hiểu nhầm rằng van đã đạt vị trí mong muốn.

Tài liệu hướng dẫn của Potter cũng lưu ý phải kiểm tra để ren ty không làm kích hoạt switch sai, bởi điều này có thể dẫn đến chỉ báo van mở không chính xác.

5. Công tắc bị hư

Không phải mọi lỗi tín hiệu đều xuất phát từ van.

Bản thân công tắc giám sát có thể gặp vấn đề do:

• Tiếp điểm bị xuống cấp.
• Cơ cấu cơ khí bị kẹt.
• Vỏ công tắc bị ảnh hưởng bởi môi trường.
• Lắp đặt lâu ngày nhưng không được kiểm tra.
• Tác động cơ học quá mức.

Nếu đã xác nhận hành trình van chính xác và dây tín hiệu bình thường nhưng trạng thái điện vẫn không thay đổi, cần kiểm tra riêng bộ switch.

6. Sai chân tiếp điểm khi đấu dây

Một số công tắc sử dụng hệ tiếp điểm dạng SPDT/Form C hoặc có nhiều bộ tiếp điểm. Nếu đấu nhầm chân thường đóng, thường mở hoặc chân chung, hệ thống có thể hoạt động ngược với yêu cầu thiết kế.

Điều này đặc biệt dễ xảy ra khi thay công tắc mới nhưng không đối chiếu sơ đồ terminal.

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào màu dây của thiết bị cũ.

Cần đối chiếu:

• Sơ đồ điện.
• Ký hiệu terminal.
• Logic tín hiệu của tủ.
• Trạng thái bình thường.
• Trạng thái cảnh báo.

7. Tủ báo cháy hoặc hệ thống BMS nhận tín hiệu không đúng logic

Có trường hợp van hoàn toàn bình thường nhưng tín hiệu hiển thị tại trung tâm lại không đúng.

Lúc này cần phân biệt lỗi nằm ở:

Van → công tắc → dây → module → tủ điều khiển

hay nằm ở phần mềm/cấu hình hệ thống.

Đây là lý do không nên thay van ngay khi chỉ nhìn thấy cảnh báo trên màn hình.

Nếu tín hiệu từ công tắc đã thay đổi đúng nhưng màn hình vẫn báo sai, cần kiểm tra module đầu vào và logic lập trình.

8. Dây tín hiệu đi chung hoặc chịu ảnh hưởng môi trường

Đối với hệ thống lớn, đường dây giám sát có thể đi khá xa. Môi trường lắp đặt có thể ảnh hưởng đến độ ổn định của tín hiệu nếu hệ thống đi dây, bảo vệ và đấu nối không phù hợp với thiết kế.

Đặc biệt tại:

• Nhà máy.
• Phòng bơm.
• Khu vực ẩm.
• Khu vực rung động.
• Không gian kỹ thuật nhiều thiết bị điện.

Vì vậy, khi xảy ra lỗi không ổn định, cần kiểm tra cả tuyến dây chứ không chỉ hộp tín hiệu.

9. Van bị thay thế nhưng chưa kiểm tra lại toàn bộ tín hiệu

Một trường hợp khác là sau khi thay van cổng Gate Valve, kỹ thuật viên kiểm tra khả năng đóng mở nhưng bỏ qua tín hiệu điện.

Hai phần này phải được nghiệm tra riêng:

Cơ khí: van đóng/mở đúng.

Điện: tín hiệu thay đổi đúng.

Một van hoạt động cơ khí tốt chưa có nghĩa hệ thống giám sát đang hoạt động tốt.

Quy trình xử lý khi van cổng tín hiệu báo sai

Thay vì xử lý ngẫu nhiên, có thể áp dụng trình tự khi gặp trường hợp van cổng tín hiệu bị báo sai:

Bước 1: Xác nhận trạng thái thực tế của van.

Bước 2: Kiểm tra ty van và hành trình.

Bước 3: Kiểm tra vị trí công tắc.

Bước 4: Kiểm tra dây và terminal.

Bước 5: Kiểm tra tiếp điểm công tắc.

Bước 6: Kiểm tra module nhận tín hiệu.

Bước 7: Kiểm tra logic hiển thị tại tủ.

Bước 8: Vận hành thử van và xác nhận lại tín hiệu.

Cách kiểm tra tuần tự giúp giảm nguy cơ thay nhầm thiết bị còn tốt.

Khi nào nên thay công tắc thay vì thay cả van?

Nếu phần thân van, đĩa van, ty van và cơ cấu vận hành vẫn đạt yêu cầu nhưng công tắc đã hỏng, việc thay toàn bộ van có thể không phải phương án cần thiết.

Tuy nhiên, việc thay switch phải dựa trên khả năng tương thích giữa công tắc và van.

Cần kiểm tra:

• Kích thước.
• Kiểu cơ cấu.
• Hành trình.
• Sơ đồ tiếp điểm.
• Khả năng đấu nối.
• Môi trường làm việc.
• Yêu cầu của hệ thống.

Kết luận

Van cổng tín hiệu điện báo sai trạng thái không nhất thiết đồng nghĩa với việc van bị hỏng. Nguyên nhân có thể nằm ở công tắc giám sát, cơ cấu tác động, hành trình van, dây tín hiệu hoặc hệ thống nhận tín hiệu. Đặc biệt với van cổng van cửa dùng trong hệ thống PCCC, việc kiểm tra phải xác nhận đồng thời cả trạng thái cơ khí và tín hiệu điện.

Tân Thành khuyến nghị khi kiểm tra van công nghiệp, van cổng, van cổng Gate Valve, van cổng tín hiệu điện nên đối chiếu đầy đủ thông số và sơ đồ kết nối trước khi thay thế thiết bị. Đây cũng là cách giúp quá trình bảo trì valve công nghiệp chính xác hơn, giảm thời gian xử lý sự cố và hạn chế thay nhầm linh kiện.