Trong thực tế vận hành hệ thống đường ống, một van 1 chiều inox có thể gặp những hiện tượng khá khó chịu như rung thân van, phát tiếng “cạch cạch”, đĩa van đóng mở liên tục hoặc dòng chảy phía sau van không ổn định. Những biểu hiện này đôi khi không xuất phát từ lỗi sản xuất mà liên quan đến cách lựa chọn van, tốc độ dòng, vị trí lắp đặt hoặc đặc tính của chính hệ thống.

Với van công nghiệp, đặc biệt là các hệ thống có bơm, khí nén hoặc lưu lượng biến động, việc nhận biết sớm hiện tượng rung và đóng mở liên tục của van 1 chiều check valve – Stainless Steel Check Valve có ý nghĩa quan trọng. Nếu để tình trạng này kéo dài, bề mặt làm kín có thể bị mài mòn, gioăng nhanh xuống cấp và tuổi thọ thiết bị giảm.

Tân Thành chia sẻ một số góc nhìn thực tế dưới đây để người vận hành có thể kiểm tra nguyên nhân trước khi quyết định thay van.

1. Khi nào có thể xem rung van là bất thường?

Không phải mọi chuyển động của bộ phận đóng mở đều là dấu hiệu hỏng van.

Khi dòng môi chất đi qua, cơ cấu bên trong van một chiều phải phản ứng theo sự thay đổi của áp suất. Đối với một số thiết kế, đĩa hoặc piston có thể chuyển động nhẹ trong quá trình làm việc.

Điều đáng chú ý là khi chuyển động trở nên liên tục, mạnh hoặc phát ra tiếng va đập đều đặn.

Một số dấu hiệu thường gặp:

• Thân van 1 chiều inox rung liên tục.

• Có tiếng va đập lặp lại bên trong van.

• Đường ống rung theo van.

• Áp suất phía sau van dao động.

• Lưu lượng không ổn định.

• Van đóng mở liên tục dù hệ thống không thay đổi rõ rệt.

• Sau một thời gian vận hành xuất hiện rò rỉ tại vị trí làm kín.

Nếu các hiện tượng này xuất hiện cùng lúc, không nên chỉ tháo van ra và kết luận ngay rằng van bị lỗi.

2. Dòng chảy không ổn định có thể khiến van đóng mở liên tục

Một trong những nguyên nhân phổ biến là dòng môi chất không duy trì được trạng thái ổn định.

Hãy hình dung đĩa của check valve đang ở trạng thái mở. Khi vận tốc dòng giảm xuống, lực tác động lên đĩa cũng giảm. Nếu áp suất hai phía thay đổi liên tục, đĩa có thể dịch chuyển về phía đóng rồi lại mở trở lại.

Quá trình này nếu diễn ra với tần suất cao được gọi là hiện tượng đóng mở dao động.

Tình trạng này thường dễ nhận thấy trong các hệ thống:

• Lưu lượng thay đổi liên tục.

• Bơm hoạt động ở nhiều chế độ.

• Nhiều thiết bị cùng lấy nước trên một tuyến ống.

• Hệ thống khí có máy nén thay đổi tải.

• Đường ống có nhiều nhánh và điểm sử dụng.

Khi đó, van 1 chiều inox không chỉ chịu áp suất trung bình của hệ thống mà còn phải phản ứng với những thay đổi tức thời của dòng chảy.

3. Chọn van quá lớn cũng có thể gây vấn đề

Một suy nghĩ khá phổ biến là chọn van một chiều càng lớn thì càng an toàn.

Tuy nhiên, kích thước danh nghĩa của van cần được lựa chọn dựa trên điều kiện lưu lượng thực tế chứ không đơn giản chỉ nhìn vào DN của đường ống.

Nếu lưu lượng thực tế quá thấp so với đặc tính làm việc của van, bộ phận đóng mở có thể không duy trì được trạng thái mở ổn định.

Khi đó, đĩa van có thể:

mở → giảm vận tốc → đóng một phần → dòng tăng → mở lại → tiếp tục lặp lại.

Hiện tượng này đặc biệt đáng chú ý với những hệ thống có lưu lượng thay đổi lớn theo thời gian.

Vì vậy, khi lựa chọn van công nghiệp, cần xem xét đồng thời DN, lưu lượng, áp suất và kiểu kết cấu của van.

4. Vị trí lắp đặt ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định

Một van 1 chiều check valve được đặt tại vị trí có dòng chảy bị xáo trộn mạnh có thể làm việc khác với cùng model van được lắp trên một đoạn ống có dòng chảy ổn định.

Đặc biệt, sau bơm thường tồn tại vùng dòng chảy phức tạp. Nếu van được bố trí ở vị trí không phù hợp, dòng môi chất đi vào van có thể chưa phân bố đều.

Điều này làm bộ phận đóng mở chịu lực không đồng đều.

Trong quá trình kiểm tra, nên quan sát:

• Van đặt ngay sau bơm hay cách bơm một đoạn?

• Phía trước van có co, tê hoặc cút chuyển hướng hay không?

• Có nhiều thiết bị nối liên tiếp trên đoạn ống ngắn hay không?

• Đường ống có bị thu nhỏ đột ngột trước van hay không?

• Van được lắp đúng hướng dòng hay chưa?

Không nên áp dụng một khoảng cách lắp đặt cố định cho mọi hệ thống. Khoảng cách phù hợp còn phụ thuộc vào loại van, tốc độ dòng và cấu hình đường ống.

5. Hiện tượng chattering nguy hiểm như thế nào?

Trong kỹ thuật van, hiện tượng bộ phận đóng mở dao động nhanh giữa trạng thái mở và đóng thường được gọi là chattering.

Đây là tình trạng cần lưu ý vì mỗi lần đóng, bộ phận bên trong lại chịu lực va đập.

Nếu diễn ra trong thời gian dài, có thể xuất hiện:

• Mòn bề mặt làm kín.

• Xước đĩa van.

• Hư hỏng gioăng.

• Tăng tiếng ồn.

• Rung đường ống.

• Rò rỉ khi van cần đóng kín.

• Giảm tuổi thọ của Stainless Steel Check Valve.

Đặc biệt, nếu hệ thống yêu cầu van phải đóng kín khi mất áp hoặc khi bơm dừng, tình trạng mài mòn bề mặt làm kín có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo vệ hệ thống.

6. Có phải cứ đổi sang van inox tốt hơn là giải quyết được vấn đề?

Không nhất thiết.

Inox có nhiều ưu điểm về khả năng chống ăn mòn và phù hợp với nhiều môi trường, nhưng vật liệu thân van không quyết định toàn bộ khả năng làm việc của van 1 chiều inox.

Hai van cùng làm bằng inox nhưng có thể khác nhau về:

• Cơ cấu đóng mở.

• Lò xo.

• Vật liệu seat.

• Kiểu đĩa.

• Pressure rating.

• Cracking pressure.

• Khả năng chịu nhiệt.

• Đặc tính lưu lượng.

Do đó, nếu hệ thống đang rung hoặc van đóng mở liên tục, thay một model khác nhưng vẫn giữ nguyên cách bố trí và điều kiện vận hành chưa chắc giải quyết được nguyên nhân gốc.

7. Kiểm tra theo trình tự nào?

Khi gặp hiện tượng bất thường, có thể kiểm tra theo thứ tự:

Bước 1: Kiểm tra hướng lắp van.

Bước 2: Kiểm tra DN và điều kiện lưu lượng thực tế.

Bước 3: Quan sát áp suất trước và sau van.

Bước 4: Kiểm tra các thiết bị ngay trước van như bơm, co, tê, reducer.

Bước 5: Xem xét tình trạng đóng mở của van khi hệ thống thay đổi tải.

Bước 6: Sau khi xác định điều kiện vận hành, mới kiểm tra tình trạng cơ khí bên trong van.

Cách làm này giúp tránh tình trạng vừa thấy tiếng kêu đã tháo van và thay mới mà chưa xác định được nguyên nhân.

8. Khi nào nên cân nhắc đổi kiểu van?

Không phải mọi hệ thống đều phù hợp với cùng một kiểu van 1 chiều.

Tùy lưu lượng, vị trí lắp đặt và yêu cầu vận hành, kỹ thuật có thể xem xét các thiết kế khác nhau như swing check, spring check, wafer check hoặc các cấu hình chuyên dụng khác.

Ví dụ, nếu hệ thống cần giảm quãng đường di chuyển của bộ phận đóng mở, một thiết kế khác có thể phù hợp hơn. Nhưng lựa chọn cuối cùng vẫn phải dựa trên thông số thực tế của hệ thống.

Đây cũng là lý do không nên chọn van 1 chiều inox chỉ bằng tiêu chí “cùng DN là được”.

Kết luận

Hiện tượng van 1 chiều inox rung, kêu hoặc đóng mở liên tục không nên được xử lý đơn giản bằng cách thay van ngay lập tức. Nguyên nhân có thể liên quan đến lưu lượng, tốc độ dòng, áp suất, vị trí lắp đặt, kiểu kết cấu hoặc sự phối hợp giữa van và toàn bộ hệ thống van công nghiệp.

Đối với van 1 chiều, van một chiều, van 1 chiều check valve hay check valve, việc đánh giá đúng điều kiện vận hành giúp hạn chế chattering, giảm mài mòn và nâng cao độ ổn định của hệ thống.

Tân Thành chia sẻ những kinh nghiệm trên nhằm giúp kỹ thuật có thêm cơ sở khi kiểm tra và lựa chọn van 1 chiều inox – Stainless Steel Check Valve cho từng hệ thống cụ thể.