Trong thực tế thiết kế đường ống, van cổng ty nổi không chỉ cần được lựa chọn đúng DN, áp suất và vật liệu mà còn phải tính đến khoảng không phía trên van. Đây là điểm dễ bị bỏ qua khi bố trí đường ống, đặc biệt với những hệ thống đặt trong phòng kỹ thuật, tầng hầm, trạm bơm hoặc khu vực có giới hạn chiều cao.

Khác với van cổng ty chìm, phần ty của van cổng ty nổi di chuyển lên xuống khi thao tác đóng mở. Vì vậy, chiều cao lắp đặt thực tế không chỉ phụ thuộc vào kích thước thân van mà còn liên quan đến hành trình của ty và vị trí thao tác.

Trong bài viết này, Tân Thành chia sẻ cách nhìn thực tế khi tính không gian cho van cổng ty nổi, những lỗi bố trí thường gặp và các điểm cần kiểm tra trước khi đưa van vào hệ thống.

1. Vì sao khoảng không phía trên van cổng ty nổi quan trọng?

Khi van ở trạng thái đóng, ty thường nằm ở vị trí thấp hơn so với khi van mở hoàn toàn. Trong quá trình mở, ty dịch chuyển lên phía trên. Do đó, nếu phía trên van có dầm, trần, máng cáp hoặc thiết bị khác quá gần, ty có thể không đủ khoảng trống để di chuyển hết hành trình.

Điều này dẫn tới một số tình huống khá phổ biến:

• Van không thể mở hoàn toàn.

• Tay quay bị giới hạn hành trình.

• Người vận hành khó thao tác.

• Không thể tháo các bộ phận phía trên để bảo trì.

• Packing hoặc gland khó tiếp cận.

• Khi cần thay thế van, không đủ không gian nhấc và tháo thiết bị.

• Có nguy cơ va chạm giữa ty van với kết cấu phía trên.

Đối với valve công nghiệp, khoảng không lắp đặt vì vậy cần được xem là một phần của yêu cầu kỹ thuật chứ không phải khoảng trống dư thừa.

2. Không nên chỉ lấy chiều cao thân van để bố trí

Một lỗi trong thiết kế là nhìn vào kích thước van trên catalogue rồi lấy chiều cao đó làm chiều cao tối đa cần thiết.

Với van cổng ty nổi, cách tính này chưa đủ.

Có thể hình dung tổng không gian cần thiết theo công thức đơn giản:

H tổng ≈ H van + hành trình ty + khoảng thao tác + khoảng bảo trì

Trong đó:

• H van: chiều cao kết cấu van theo catalogue.

• Hành trình ty: phần ty dịch chuyển khi van từ đóng sang mở.

• Khoảng thao tác: không gian để quay vô lăng hoặc thao tác bộ truyền động.

• Khoảng bảo trì: khoảng cần thiết để kiểm tra packing, gland, tháo bộ phận phía trên hoặc thực hiện sửa chữa.

Con số chính xác phải lấy theo bản vẽ của từng model. Không nên dùng một kích thước chung cho tất cả van cổng Gate Valve, bởi DN, kiểu thiết kế, áp suất và nhà sản xuất có thể làm kích thước tổng thể khác nhau.

3. Van DN giống nhau chưa chắc có cùng chiều cao

Hai van cổng cùng DN50 hoặc DN100 vẫn có thể có kích thước tổng thể khác nhau.

Ví dụ, một van có thể sử dụng:

• thân gang;

• thân gang cầu;

• thân thép;

• thân inox;

• bonnet khác nhau;

• kiểu wedge khác nhau;

• kết nối ren hoặc bích;

• tiêu chuẩn chiều dài khác nhau.

Vì vậy khi bố trí mặt bằng, kỹ sư không nên chỉ ghi “van cổng DN100” mà nên xác định rõ model và catalogue của sản phẩm.

Đây cũng là lý do trong hồ sơ kỹ thuật của một dự án, bản vẽ GA hoặc dimensional drawing có vai trò quan trọng.

4. Khi van mở hoàn toàn, ty nổi thay đổi vị trí như thế nào?

Đặc điểm đáng chú ý của van cổng ty nổi là người vận hành có thể quan sát sự thay đổi vị trí của ty trong quá trình đóng mở.

Với thiết kế rising stem, khi van mở, ty nhô lên; khi đóng, ty hạ xuống. Chính chuyển động này giúp nhận biết trạng thái van bằng quan sát trực quan trong nhiều ứng dụng. Các tài liệu kỹ thuật về MSS SP-70 cũng thể hiện riêng cấu hình rising stem và non-rising stem.

Tuy nhiên, ưu điểm về khả năng quan sát này đồng thời tạo ra yêu cầu về không gian.

Nếu phía trên bị cản trở, ưu điểm của thiết kế ty nổi có thể trở thành bất tiện trong vận hành.

5. Những vị trí cần đặc biệt chú ý khi bố trí

Phòng bơm

Trong phòng bơm, đường ống thường tập trung nhiều tầng cao độ. Van cổng có thể nằm dưới:

• dầm bê tông;

• ống gió;

• máng cáp;

• đường ống khác;

• sprinkler;

• trần kỹ thuật.

Do đó cần kiểm tra khoảng không theo phương thẳng đứng trước khi chốt cao độ đường ống.

Tầng hầm

Tầng hầm thường có chiều cao hạn chế. Nếu chọn van cổng ty nổi có kích thước lớn, phần ty và tay quay có thể tiến sát trần.

Trong trường hợp này, cần kiểm tra cả trạng thái đóng và mở hoàn toàn.

Trạm xử lý nước

Các hệ thống nước thường sử dụng nhiều van công nghiệp, trong đó có van cổng, van một chiều, van bướm và các thiết bị đo.

Việc bố trí cần đảm bảo người vận hành có thể tiếp cận từng van mà không phải tháo thiết bị khác.

6. Không gian bảo trì cũng quan trọng như không gian vận hành

Một van có thể mở được không đồng nghĩa với việc nó đã được bố trí tốt.

Hãy giả sử sau vài năm vận hành, packing bị xuống cấp và cần xử lý. Nếu phía trên van chỉ còn vài centimet khoảng trống, kỹ thuật viên có thể không đủ không gian để thao tác.

Tương tự, nếu bonnet cần tháo ra nhưng bị vướng dầm, toàn bộ quá trình bảo trì sẽ phức tạp hơn rất nhiều.

Do đó khi thiết kế van cổng van cửa, nên kiểm tra ít nhất ba trạng thái:

1. Van đóng.

2. Van mở hoàn toàn.

3. Van ở trạng thái cần tháo bảo trì.

7. Ty nổi và ty chìm khác nhau ở yêu cầu không gian

Đây là một trong những điểm cần cân nhắc khi lựa chọn giữa van cổng ty nổi và van cổng ty chìm.

Van cổng ty chìm có ưu điểm về việc không làm tăng chiều cao theo hành trình ty. Vì vậy trong khu vực có giới hạn chiều cao, thiết kế này có thể thuận tiện hơn.

Ngược lại, van cổng ty nổi giúp người vận hành dễ quan sát vị trí ty.

Không nên kết luận loại nào phù hợp cho mọi hệ thống. Việc lựa chọn phải dựa trên:

• chiều cao công trình;

• vị trí lắp đặt;

• tần suất thao tác;

• khả năng tiếp cận;

• yêu cầu quan sát trạng thái;

• môi trường làm việc;

• tiêu chuẩn dự án.

8. Checklist trước khi duyệt vị trí lắp van

Trước khi lắp đặt, có thể kiểm tra nhanh:

1. Đã có dimensional drawing chưa?

Nếu chưa có, chưa nên chốt cao độ cuối cùng.

2. Đã kiểm tra chiều cao khi van mở hoàn toàn chưa?

Không chỉ kiểm tra lúc đóng.

3. Có vật cản phía trên không?

Kiểm tra dầm, trần, máng cáp, đường ống.

4. Có đủ không gian thao tác tay quay không?

Người vận hành phải có vị trí đứng và thao tác thuận tiện.

5. Có đủ không gian bảo trì không?

Đặc biệt với packing, gland, bonnet và stem.

6. Van có cần thao tác thường xuyên không?

Nếu thao tác thường xuyên, khả năng tiếp cận càng quan trọng.

9. Có nên đặt van sát sàn hoặc sát trần?

Không có một khoảng cách cố định áp dụng cho mọi van.

Khoảng cách phù hợp phải căn cứ vào kích thước thực tế của model và hướng dẫn lắp đặt của nhà sản xuất.

Tư duy đúng là:

Không gian lắp đặt = kích thước van + chuyển động của van + không gian thao tác + không gian bảo trì.

Đây là cách tiếp cận an toàn hơn so với việc chỉ dựa vào DN.

10. Tân Thành lưu ý gì khi lựa chọn van cổng ty nổi?

Khi lựa chọn van cổng ty nổi, người mua nên cung cấp đầy đủ:

• DN đường ống;

• môi chất;

• áp suất làm việc;

• nhiệt độ;

• kiểu kết nối;

• vật liệu thân;

• vật liệu đĩa/cửa;

• kiểu stem;

• tiêu chuẩn;

• không gian lắp đặt.

Với các dòng van công nghiệp, hồ sơ catalogue và bản vẽ kích thước giúp kỹ thuật đối chiếu trước khi đặt hàng.

API 600 là một ví dụ về tiêu chuẩn dành cho dòng steel gate valve công nghiệp, trong đó có các cấu hình outside screw and yoke và rising stem.

Kết luận

Van cổng ty nổi không nên được lựa chọn chỉ dựa vào DN và giá thành. Chiều cao tổng thể, hành trình ty, không gian thao tác và khả năng bảo trì đều cần được tính trước khi bố trí đường ống.

So với van cổng ty chìm, van cổng ty nổi có đặc điểm chuyển động ty rõ ràng khi đóng mở nên cần chú ý đặc biệt đến khoảng không phía trên. Với các hệ thống van công nghiệp, việc kiểm tra dimensional drawing trước khi lắp đặt giúp hạn chế tình trạng van bị vướng kết cấu hoặc khó bảo trì về sau.

Tân Thành chia sẻ các thông tin trên nhằm giúp kỹ thuật và người dùng có thêm cơ sở khi lựa chọn van cổng, van cổng Gate Valve, van cửa, van cổng van cửa và các dòng valve công nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế của công trình.

#VanCongTyNoi #VanCong #GateValve #VanCongNghiep #VanCua #TanThanh